Przejdź do głównej treści

Zamyślnik

... odsłon

Gdy zostają tylko mury

Sól

Największe kryzysy w historii Kościoła rzadko zaczynały się od wydarzeń widocznych dla świata. Nie rozpoczynały się od pustych świątyń, utraconych wpływów społecznych ani od momentu, w którym ludzie przestawali słuchać jego głosu. To były najczęściej tylko zewnętrzne znaki czegoś, co wydarzyło się znacznie wcześniej. Głęboko w przestrzeni ducha, tam gdzie nie docierają statystyki, gdzie nie wystarczą analizy socjologów i gdzie nie można już ukryć się za językiem instytucji.

Kryzys rozpoczynał się wtedy, kiedy wspólnota uczniów Chrystusa powoli traciła pamięć o tym, dlaczego została powołana.

Od samego początku Kościół żył pomiędzy pamięcią a przyszłością. Nie został ustanowiony po to, aby być jedynie strażnikiem dawnych czasów, muzeum religijnych wspomnień i miejscem przechowywania tego, co minęło. Nie został także powołany do tego, aby każdego dnia zmieniać swoje oblicze według oczekiwań świata, który sam często nie wie, czego będzie pragnął jutro. Jego droga zawsze prowadziła pomiędzy tymi dwoma pokusami: zamknięciem się w przeszłości i utratą własnej tożsamości w imię przyszłości.

Chrystus nie zostawił swoim uczniom gotowego projektu cywilizacji, systemu politycznego ani społecznej ideologii. Zostawił coś znacznie głębszego. Zostawił siebie. Dlatego największym pytaniem Kościoła w każdym pokoleniu nie jest pytanie, czy świat jeszcze go rozumie, ale czy on sam nadal pamięta głos swojego Pana.

„Wy jesteście solą ziemi. Lecz jeśli sól utraci swój smak, czymże ją posolić?” (Mt 5,13).

W tych słowach znajduje się niezwykłe ostrzeżenie. Chrystus nie mówi o soli, która przestaje istnieć. Ona nadal pozostaje widoczna. Nadal może zachować swoją strukturę, wygląd i miejsce. Problem polega na tym, że może utracić to, co było jej istotą.

Podobnie może stać się z Kościołem.

Może istnieć, ale przestać przemieniać.

Może mówić, ale przestać prowadzić.

Może być obecny, ale przestać być znakiem.

Historia chrześcijaństwa pokazuje, że każda epoka stawiała przed Kościołem inne pytania. Pierwsi chrześcijanie musieli odpowiedzieć na świat, który często odrzucał ich wiarę. Kolejne pokolenia musiały mierzyć się ze sporami teologicznymi, podziałami, odkryciami nauki, przemianami społecznymi i pytaniami, których wcześniej nikt nie zadawał. Nigdy jednak prawdziwa odpowiedź nie polegała ani na lękliwej ucieczce przed światem, ani na całkowitym upodobnieniu się do niego.

Kościół, który naprawdę pamięta Chrystusa, nie boi się pytań. Wiara, która jest żywa, nie lęka się rozmowy, ponieważ prawda nie potrzebuje strachu, aby przetrwać. Jednocześnie Kościół nie może zapomnieć, że został posłany nie po to, aby powtarzać każdą myśl swojej epoki, lecz aby wnosić do niej światło Ewangelii.

Każdy wiek ma swoje złudzenie wyjątkowości. Każde pokolenie w pewnym momencie wierzy, że odkryło pytania tak nowe, iż wszystko, co było wcześniej, przestało mieć znaczenie. A jednak historia uczy czegoś innego. Zmieniają się języki, systemy i pojęcia, ale najgłębsze pytania człowieka pozostają te same.

Kim jestem?

Skąd przychodzę?

Czy moje życie ma sens?

Czy istnieje prawda większa niż moje własne pragnienia?

Jeżeli Kościół przestanie odpowiadać na te pytania, ponieważ zajmie się wyłącznie zachowaniem własnych struktur, zapomni o swojej misji. Ale jeśli przestanie je zadawać, ponieważ uzna, że współczesny człowiek już ich nie potrzebuje, zapomni o samym człowieku.

Jednym z największych niebezpieczeństw naszych czasów jest przekonanie, że można zbudować przyszłość bez pamięci. Że można stworzyć nowego człowieka, odcinając go od wszystkich pytań, które prowadziły poprzednie pokolenia. Że wolność oznacza brak jakichkolwiek granic, a prawda jest tylko kwestią czasu, miejsca i osobistego wyboru.

Ale człowiek bez korzeni nie staje się bardziej wolny.

Staje się bardziej samotny.

Właśnie dlatego Kościół musi najpierw sam pamiętać. Nie po to, aby patrzeć na świat z wyższością, lecz aby mieć mu jeszcze coś do powiedzenia. Nie po to, aby potępiać człowieka zagubionego, ale aby nie zgubić razem z nim drogi.

Największym błędem uczniów Chrystusa byłoby myślenie, że muszą wybierać pomiędzy prawdą a miłością. Ewangelia nigdy ich nie rozdzieliła. Prawda bez miłości staje się ciężarem. Miłość bez prawdy staje się pustym słowem, które nie potrafi już nikogo prowadzić.

Chrystus był pełnią jednego i drugiego.

Być może przyszłość Kościoła nie będzie zależała od tego, ile zachowa wpływów, budynków i miejsc w społeczeństwie. Być może największe pytanie nadchodzących czasów będzie znacznie prostsze i znacznie trudniejsze.

Czy Kościół będzie jeszcze pamiętał Chrystusa?

Bo jeśli zachowa Chrystusa, nawet tracąc wiele rzeczy, zachowa wszystko, co najważniejsze.

Jeżeli jednak zapomni o Nim, nawet posiadając wiele rzeczy, pozostanie tylko solą, która utraciła swój smak.

bp Robert Matysiak NCC
bp Robert Matysiak NCC

Autor bloga „Myśli”. Teksty, refleksje i komentarze poświęcone duchowości, modlitwie, życiu Kościoła oraz doświadczeniu człowieka wierzącego.