Przejdź do głównej treści

Zamyślnik

... odsłon

Kim jesteś, człowieku?

Dar czy projekt?

Jednym z najważniejszych pytań naszych czasów nie jest już tylko pytanie o to, kim jest człowiek. To pytanie towarzyszy nam od początku historii. Zadawali je filozofowie, prorocy, teologowie i ludzie wszystkich pokoleń, którzy patrząc na własne życie, próbowali zrozumieć tajemnicę swojego istnienia. Dzisiaj pojawiło się jednak pytanie jeszcze głębsze i być może bardziej decydujące dla przyszłości: czy człowiek odkrywa prawdę o sobie, czy sam staje się jej twórcą?

Przez wieki człowiek próbował zrozumieć siebie jako kogoś, kto otrzymał życie. Istniała świadomość, że nie wszystko zaczyna się od naszej decyzji. Nikt z nas nie wybrał chwili swojego narodzenia, miejsca, czasu historii, pierwszego oddechu ani tego niezwykłego faktu, że w ogóle istnieje. Pierwszym doświadczeniem człowieka nie jest wybór. Pierwszym doświadczeniem człowieka jest dar.

Właśnie w tym miejscu rozpoczyna się biblijna opowieść o człowieku:

„Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę” (Rdz 1,27).

To zdanie przez tysiące lat było jednym z fundamentów chrześcijańskiego rozumienia osoby ludzkiej. Nie mówi ono tylko o biologicznej różnicy. Ukazuje znacznie głębszą prawdę: człowiek nie jest przypadkowym zbiorem elementów, ale jednością ciała i ducha. Ciało nie jest jedynie zewnętrznym narzędziem, które posiadamy. Jest częścią naszego sposobu istnienia w świecie.

Współczesność przyniosła jednak nowe pytanie. Czy ciało jest jeszcze miejscem, w którym człowiek odkrywa prawdę o sobie, czy staje się jedynie przestrzenią, którą można dowolnie interpretować i kształtować według własnej woli?

To pytanie sięga znacznie głębiej niż współczesne debaty dotyczące płci. Dotyka samego rozumienia wolności. Czy wolność oznacza możliwość nieograniczonego tworzenia siebie od początku, czy raczej zdolność do świadomego przyjęcia prawdy o sobie i odpowiedzialnego przeżywania własnego życia?

Chrześcijaństwo od początku widziało w człowieku istotę cielesną i duchową. Nie odrzucało ciała. Nie traktowało go jako więzienia duszy ani przypadkowej powłoki. Przeciwnie, tajemnica Wcielenia pokazuje, że sam Bóg wszedł w ludzkie ciało, ludzką historię i ludzką naturę.

„A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas” (J 1,14).

Jeżeli Bóg przyjmuje ciało, to znaczy, że ciało posiada znaczenie.

Dlatego chrześcijańska refleksja o człowieku zawsze podkreślała, że męskość i kobiecość nie są błędem stworzenia ani przypadkiem, który należy przezwyciężyć. Są sposobem, w jaki człowiek istnieje i wchodzi w relację z drugim człowiekiem.

Jednocześnie trzeba powiedzieć bardzo wyraźnie: obrona określonego rozumienia człowieka nigdy nie może oznaczać odrzucenia człowieka. To jest granica, której chrześcijanin nie może przekroczyć. Każda osoba, niezależnie od swojej historii, pytań, cierpienia czy wewnętrznych zmagań, posiada niezbywalną godność.

Godność człowieka nie jest nagrodą za zgodność z naszymi poglądami.

Jest darem Boga.

Dlatego rozmowa o człowieku musi być prowadzona z wielką odpowiedzialnością. Można nie zgadzać się z określonymi ideami i jednocześnie szanować osobę. Można bronić własnego rozumienia prawdy i jednocześnie pamiętać, że po drugiej stronie nigdy nie stoi problem, ale człowiek.

Największym zagrożeniem współczesności może nie być samo zadawanie pytań o tożsamość. Człowiek zawsze zadawał pytania. Problem pojawia się wtedy, kiedy każde ograniczenie zaczynamy traktować jako wroga, a każdą rzeczywistość, której nie wybraliśmy sami, jako coś, od czego trzeba się uwolnić.

Bo wtedy pojawia się kolejne pytanie:

Jeżeli wszystko w człowieku stanie się wyłącznie projektem, kto będzie chronił człowieka, kiedy ktoś inny będzie chciał ten projekt zmienić?

Historia uczy nas ostrożności. Nie wszystko, co człowiek potrafił zrobić, prowadziło do dobra. Wielkie błędy historii bardzo często zaczynały się od przekonania, że człowiek może stworzyć nową wizję człowieka bez żadnych granic.

Dlatego wiara przypomina, że człowiek nie jest materiałem.

Nie jest eksperymentem.

Nie jest przypadkiem.

Jest kimś.

W centrum chrześcijaństwa nie stoi człowiek idealny, ale człowiek kochany przez Boga. Chrystus spotykał ludzi zagubionych, poranionych i szukających. Nie odbierał im godności. Ale także nie mówił, że każda droga prowadzi do pełni życia. Jego miłość zawsze była zaproszeniem do odkrycia prawdy.

Być może największym wyzwaniem przyszłości będzie właśnie to: czy człowiek w świecie nieograniczonych możliwości będzie jeszcze potrafił przyjąć siebie jako dar?

Czy będzie umiał spojrzeć na własne życie nie tylko pytając: „kim chcę być?”, ale także: „kim zostałem stworzony?”.

Bo człowiek, który uważa siebie wyłącznie za własny projekt, może pewnego dnia odkryć, że całe życie budował siebie, ale nigdy siebie nie odnalazł.

bp Robert Matysiak NCC
bp Robert Matysiak NCC

Autor bloga „Myśli”. Teksty, refleksje i komentarze poświęcone duchowości, modlitwie, życiu Kościoła oraz doświadczeniu człowieka wierzącego.